Türkçe
EnglishKüresel kriz navlun maliyetlerini vurdu: Konteyner başına ek yük 1.800 dolara ulaştı
İran-İsrail arasında tırmanan gerilim, küresel lojistik zincirinde maliyetleri yukarı çekti. Özellikle deniz taşımacılığında artan güvenlik riskleri, enerji fiyatları ve sigorta primlerindeki yükseliş, navlun piyasasında sert dalgalanmalara yol açtı. Sektör verilerine göre, Türkiye’den Uzak Doğu’ya yapılan taşımada konteyner başına maliyet artışı 1.500 ila 1.800 dolar arasında değişiyor.
Hürmüz Boğazı endişesi piyasayı tetikledi
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından petrol başta olmak üzere emtia fiyatları yükselirken, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma ihtimali ve tanker geçişlerine yönelik tehditleri bölgedeki deniz taşımacılığını daha riskli hale getirdi. Bu gelişmeler, sigorta maliyetleri ve yakıt fiyatlarının hızla artmasına neden oldu.
Navlun endekslerinde sert yükseliş
Shanghai Containerized Freight Index (SCFI) verilerine göre, Orta Doğu hattında konteyner başına fiyatlar bir haftada 1.327 dolardan 2.287 dolara çıkarak yüzde 72 artış gösterdi. Drewry World Container Index ise yüzde 3’lük artışla 40’lık konteyner başına 1.958 dolara yükseldi. Freightos Baltic Index verileri de özellikle Orta Doğu bağlantılı hatlarda fiyat oynaklığının arttığını ortaya koyuyor.
Artışın temel nedenleri: Yakıt ve sigorta
Navlun fiyatlarındaki yükselişin arkasında iki ana faktör öne çıkıyor: savaş risk sigortası ve yakıt maliyetleri. Körfez bölgesinde faaliyet gösteren gemiler için sigorta primleri katlanırken, petrol fiyatlarındaki artış bunker yakıt maliyetlerini yükseltti. Armatörler ise bu maliyetleri doğrudan navlun ücretlerine yansıtıyor.
Türkiye çıkışlı hatlarda fiyatlar sıçradı
Küresel artış Türkiye çıkışlı hatlara da yansıdı.
- Uzak Doğu taşımalarında navlun fiyatları 2.400–2.500 dolar seviyesinden 3.500–3.700 dolara yükseldi.
- Hindistan ve Pakistan hatlarında fiyatlar 1.800 dolardan 2.600 doların üzerine çıktı.
- Avrupa hatlarında ise artış daha sınırlı kalarak yüzde 10-15 seviyesinde gerçekleşti.
Uzmanlar, Türkiye’nin enerji ve hammadde ithalatında Ortadoğu rotalarına bağımlı olmasının, bölgedeki risklerin navlun maliyetlerine doğrudan yansımasına neden olduğunu belirtiyor.
İhracatçının rekabet gücü baskı altında
Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği (UTİKAD) Başkanı Bilgehan Engin, jeopolitik risklerin lojistik maliyetler üzerindeki etkisinin giderek arttığını vurgulayarak, “Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek bir kriz, navlun maliyetlerini daha da yukarı taşıyabilir. Bu durum Türk ihracatçısının uzak pazarlardaki rekabet gücünü olumsuz etkiler” dedi.
Engin ayrıca navlun artışlarının sadece arz-talep dengesiyle açıklanamayacağını belirterek, üç temel maliyet unsuruna dikkat çekti: güvenlik riski, enerji fiyatları ve operasyonel düzensizlik.
Toplam maliyet 4.500 doları aşabilir
Yapılan hesaplamalara göre, Türkiye’den Uzak Doğu’ya gönderilen 40’lık bir konteynerin maliyeti savaş öncesinde yaklaşık 2.700 dolar seviyesindeyken, artan ek maliyetlerle birlikte 4.500 doların üzerine çıkabiliyor.
Bu artışın kalemleri ise şöyle:
- Deniz navlunu: 3.700 dolar
- Savaş risk primi: 300 dolar
- Yakıt ek ücreti: 350 dolar
- Sigorta maliyeti: 200 dolar
Stratejik fırsat ihtimali
Uzmanlara göre mevcut kriz, kısa vadede maliyet baskısı yaratsa da uzun vadede Türkiye için alternatif lojistik hatlar ve yeni ticaret fırsatları doğurabilir.
